„Schronienie” - Harlan Coben o tym, że nawet świetna historia nie zawsze wystarcza.

Mam chyba coraz bardziej sprecyzowany gust czytelniczy, a może po prostu stałam się bardziej wymagająca. Kiedyś wystarczyło, że książka miała ciekawą fabułę, trochę tajemnic i kilka niespodziewanych zwrotów akcji, żebym była zadowolona. Teraz coraz częściej zwracam uwagę również na to, jak autor opowiada swoją historię, jak buduje zdania, prowadzi dialogi i sprawia, że czytanie staje się przyjemnością. Bo przecież właśnie o tę przyjemność chodzi. Mam swoich ulubionych pisarzy, których książki dosłownie połykam, zapominając o całym świecie, i chyba trochę się już do tego przyzwyczaiłam. Dlatego moje spotkanie z Harlanem Cobenem i jego „Schronieniem” pozostawiło mnie z dość dziwnymi odczuciami. Fabuła naprawdę mi się podobała, byłam ciekawa rozwiązania zagadki, a mimo to przez sporą część lektury czułam, że coś mi przeszkadza. I najtrudniejsze jest właśnie to, że nie potrafię wskazać jednego konkretnego powodu.

„Schronienie” rozpoczyna serię o Mickeyu Bolitarze, nastoletnim bratanku Myrona Bolitara, bohatera znanego z innych powieści Cobena. Mickey ma za sobą bardzo trudny okres. Po śmierci ojca i problemach zdrowotnych matki musi odnaleźć się w zupełnie nowej rzeczywistości. Zamieszkuje u wuja, rozpoczyna naukę w nowej szkole i próbuje jakoś poukładać sobie życie. Wtedy poznaje Ashley, dziewczynę, która szybko staje się dla niego kimś ważnym. Kiedy jednak Ashley nagle znika, Mickey postanawia dowiedzieć się, co się z nią stało. W poszukiwaniach pomagają mu nowi znajomi, a pozornie zwyczajna zagadka prowadzi do coraz bardziej niepokojących odkryć, tajemnic z przeszłości i ludzi, którzy najwyraźniej mają wiele do ukrycia.

Muszę przyznać, że sam pomysł na tę historię bardzo mi odpowiada. Lubię zagadki, w których zniknięcie jednej osoby uruchamia całą lawinę wydarzeń, a kolejne odkrycia pokazują, że rzeczywistość jest znacznie bardziej skomplikowana, niż początkowo się wydawało. Coben potrafi budować intrygę, stopniowo odsłaniać sekrety i pozostawiać czytelnika z poczuciem, że za chwilę wydarzy się coś istotnego. Podobał mi się również motyw młodego człowieka, który po rodzinnej tragedii próbuje odzyskać poczucie bezpieczeństwa, a zamiast spokoju trafia w sam środek kolejnej niebezpiecznej historii. Mickey jest uparty, odważny, czasami działa zbyt impulsywnie, ale trudno mu odmówić determinacji. Jego przyjaźnie i relacje z rówieśnikami wprowadzają do powieści trochę lekkości, dzięki czemu nawet bardziej dramatyczne wydarzenia nie przytłaczają całej opowieści.

A jednak podczas czytania nie pojawiło się to szczególne uczucie, które sprawia, że książka niemal sama przewraca mi strony. Nie chodziło o nudę, ponieważ chciałam poznać zakończenie i dowiedzieć się, co naprawdę wydarzyło się z Ashley. Problem tkwił raczej w samym sposobie opowiadania. Konstrukcja zdań, rytm narracji i niektóre dialogi zwyczajnie mi nie odpowiadały. Chwilami miałam wrażenie, że historia rozwija się sprawnie, ale język nie pozwala mi całkowicie się w nią zanurzyć. Czytałam kolejne rozdziały, śledziłam wydarzenia, a jednocześnie brakowało mi tej naturalnej płynności, którą tak bardzo cenię u ulubionych autorów.

Zastanawiałam się nawet, czy nie jest to kwestia tłumaczenia, ponieważ przecież obcuję z polską wersją tekstu, a nie z oryginałem. Nie znam jednak angielskiego wydania na tyle, żeby móc uczciwie porównać oba teksty, dlatego nie chcę obarczać tłumacza odpowiedzialnością za moje odczucia. Równie dobrze może chodzić o sam styl Cobena albo o fakt, że „Schronienie” jest powieścią skierowaną przede wszystkim do młodszych czytelników. Narracja prowadzona z perspektywy nastolatka, szybkie dialogi i sposób przedstawiania emocji mają przecież odpowiadać charakterowi bohatera. Być może właśnie ta młodzieżowa konwencja nie do końca współgra z moimi upodobaniami. Nie zamierzam jednak na siłę szukać wytłumaczenia, ponieważ czasami książka po prostu nie trafia w naszą czytelniczą wrażliwość, nawet jeśli trudno wskazać jej konkretne wady.

Co ciekawe, podczas lektury wielokrotnie myślałam, że tę samą historię znacznie chętniej obejrzałabym na ekranie. Coben ma ogromny talent do wymyślania fabuł, które aż proszą się o filmową adaptację. Tajemnicze zaginięcia, rodzinne sekrety, niebezpieczne odkrycia i zwroty akcji doskonale sprawdzają się w serialach, gdzie napięcie można budować obrazem, muzyką i grą aktorską. W przypadku „Schronienia” miałam wrażenie, że ekranizacja pozwoliłaby mi cieszyć się wszystkim, co w tej historii najbardziej mnie zainteresowało, bez konieczności zmagania się z narracją, która nie przypadła mi do gustu. I chyba właśnie tutaj tkwi sedno mojego problemu z Cobenem. Jego pomysły bardzo mi odpowiadają, ale sposób ich literackiego przedstawienia nie daje mi takiej satysfakcji, jakiej oczekuję od dobrej lektury.

Nie chciałabym jednak, żeby zabrzmiało to jak całkowite przekreślenie książki, ponieważ „Schronienie” ma sporo zalet. Intryga jest ciekawa, akcja rozwija się dynamicznie, a autor umiejętnie łączy zagadkę kryminalną z problemami dorastania, poczuciem straty i potrzebą przynależności. Mickey nie jest bohaterem idealnym, ale właśnie dzięki temu jego decyzje bywają zrozumiałe, nawet jeśli nie zawsze rozsądne. Podobało mi się również to, że przyjaźń odgrywa w tej historii ważną rolę. Młodzi bohaterowie różnią się charakterami, mają własne problemy i słabości, a mimo to potrafią się wspierać. W powieści nie brakuje również tematów poważniejszych, które pokazują, że za pozornie zwyczajnym życiem mogą kryć się dramatyczne doświadczenia.

Z drugiej strony nie wszystkie wydarzenia wydały mi się równie przekonujące. Mickey i jego przyjaciele momentami radzą sobie z niebezpiecznymi sytuacjami z łatwością, która bardziej pasuje do przygodowego serialu niż realistycznej historii kryminalnej. Nie przeszkadzało mi to szczególnie, ponieważ od początku traktowałam tę książkę jako młodzieżowy thriller, w którym pewna umowność jest naturalna. Zdecydowanie bardziej przeszkadzał mi brak emocjonalnego przywiązania do samego tekstu. Właśnie dlatego, mimo zainteresowania fabułą, nie odczuwałam wielkiej potrzeby sięgania po książkę przy każdej wolnej chwili. Czytałam ją z ciekawością, ale bez tego charakterystycznego zniecierpliwienia, które pojawia się, kiedy obowiązki zmuszają mnie do przerwania naprawdę wciągającej lektury.

„Schronienie” jest pierwszą częścią cyklu o Mickeyu Bolitarze, więc historia bohatera ma swoją kontynuację. W normalnych okolicznościach pewnie od razu zaczęłabym rozglądać się za następnym tomem, szczególnie że lubię wracać do poznanych postaci i obserwować ich dalsze losy. Tym razem jednak chyba pozostanę przy pierwszej części, przynajmniej na razie. Nie wynika to z braku zainteresowania dalszymi wydarzeniami, lecz ze świadomości, że na mojej czytelniczej liście czeka mnóstwo książek autorów, których styl naprawdę uwielbiam. Freida McFadden, Agnieszka Peszek i inni moi ulubieńcy potrafią sprawić, że zapominam o całym świecie, a kolejne rozdziały pochłaniam niemal bezwiednie. Przy tak dużym wyborze coraz trudniej przekonać mnie do kontynuowania serii, która wprawdzie ciekawi fabularnie, ale nie daje pełnej przyjemności z czytania.

I chyba właśnie do takiego wniosku doprowadziła mnie ta lektura. Dobra fabuła jest niezwykle ważna, ale dla mnie nie wystarcza. Potrzebuję jeszcze stylu, który sprawia, że czytanie staje się czymś naturalnym, przyjemnym i niemal niezauważalnym. Kiedy język autora mi odpowiada, nie zastanawiam się nad konstrukcją zdań ani sposobem prowadzenia narracji, ponieważ całą uwagę poświęcam historii. W przypadku „Schronienia” zbyt często miałam świadomość samego czytania, a to odbierało mi część przyjemności. Nie uważam, że Coben źle pisze, ponieważ byłaby to niesprawiedliwa i zbyt daleko idąca ocena. Jego książki mają ogromne grono wielbicieli, a ja doskonale rozumiem, dlaczego czytelników przyciągają wymyślane przez niego zagadki. Po prostu jego sposób opowiadania nie jest tym, czego obecnie szukam w literaturze.

Ostatecznie „Schronienie” pozostawiło mnie z poczuciem pewnego niedosytu, choć zupełnie innym niż w przypadku książek, którym brakuje interesującej fabuły. Tutaj historia miała wszystko, żeby mnie zainteresować, i rzeczywiście to zrobiła, ale zabrakło porozumienia między mną a autorem na poziomie samego języka. Poleciłabym tę powieść osobom lubiącym dynamiczne thrillery młodzieżowe, zagadki kryminalne i bohaterów, którzy mimo młodego wieku potrafią wpakować się w wyjątkowo niebezpieczne sytuacje. Sama jednak coraz bardziej przekonuję się, że nie muszę kończyć każdej rozpoczętej serii, nawet jeśli jej fabuła jest interesująca. Czytanie ma być dla mnie przyjemnością, a nie kolejnym obowiązkiem do odhaczenia.

Harlan Coben pozostanie więc prawdopodobnie autorem, którego historie chętniej będę poznawać na ekranie niż na kartach książek. I wcale nie uważam tego za coś złego, ponieważ czasami film lub serial potrafi wydobyć z opowieści dokładnie te elementy, które najbardziej nas interesują. A ja tymczasem wrócę do swoich ulubionych pisarzy, przy których nie analizuję stylu, nie zastanawiam się nad rytmem zdań i nie muszę przekonywać samej siebie do kolejnego rozdziału. Po prostu otwieram książkę, zaczynam czytać i nagle okazuje się, że minęło pół dnia. Właśnie za takim czytaniem przepadam najbardziej.